Het Ragged Music Festival (het geesteskind van de twee jonge Russische pianisten Pavel Kolesnikov en Samson Tsoy)  krijgt een indringende apotheose met een uitvoering in sterbezetting van Olivier Messiaens Quatuor pour la fin du temps. Messiaen componeerde zijn aangrijpende bede om vrede in een Duits krijgsgevangenenkamp waar hij in juni 1940 werd vastgezet. Ook de muziek van Alfred Schnittke en van Morton Feldman, meester van de stilte, heeft een relatie met de dood en het onverbiddelijke verstrijken van de tijd in het leven van de mens. HIIIT voert het werk Lebenslauf van Schnitke uit in samenwerking met Kolesnikov.

Messiaens beroemde kwartet is een religieus bevlogen visioen waarin een engel de tijd stilzet. Maar het is ook een monument voor het leven, dat in imitaties van vogelzang en warme harmonieën klinkt. Die warmte en de onderhuidse melancholie om alles wat de wereld mooi maakt, spreken ook uit het wondermooi troostende Andante uit Schuberts beroemdste pianotrio. Rosas en choreograaf Anna Teresa de Keersmaeker brengen met Piano Phase een hommage aan de Amerikaanse minimalist Steve Reich.

De laatste dag van het Ragged Music Festival (het geesteskind van de twee jonge Russische pianisten Pavel Kolesnikov en Samson Tsoy) start met een ochtendconcert vol drive: The Rite of Joy. Ons slagwerk drijft in een Spaans gekruide rapsodie van Maurice Ravel met castagnettenvuur de beide piano’s op. Opzwepend zijn ook de aanzwellende golven waarmee de twee pianisten de luisteraar meeslepen in Philip Glass’ minimal klassieker Mad Rush. En in de strakke handgeklapte ritmes van Steve Reichs Clapping Music, die bij de slagwerkers van HIIIT en de dansers van Rosas in goede handen zijn.

Klassiek evenwicht heerst in Mozarts zonnige Sonate voor twee piano’s in D, een toonsoort die hij associeerde met de warmte van de zomer. Violiste Alina Ibragimova treedt aan voor een set variaties van Olivier Messiaen waarin diens ideeën over de vermenging van kleur en samenklank zo krachtig klinken, dat je de muziek bijna als kleur kunt ervaren – de manier waarop Messiaen alle muziek hoorde. 

HIIIT, Het Muziek, New European Ensemble en Klang hosten een Minimal Rave tijdens Koningsnacht. Leef je uit op de muziek van Philip Glass en Louis Andriessen.
Dit sta-concert in de Conservatoriumzaal van Amare in Den Haag wordt een onvergetelijke belevenis. Laat je eerst onderdompelen in de mooiste minimal music van Philip Glass om vervolgens uit je dak te gaan bij het dansbare, energieke Hoketus door onze Nederlandse ster-componist Louis Andriessen.

In Hoketus is het kernelement de hoketus-techniek. Karakteristiek voor deze (al in de middeleeuwen gehanteerde) techniek is dat de tonen van een melodie worden verdeeld over meerdere spelers. Het ensemble in Hoketus is verdeeld in twee identieke groepen (bestaande uit panfluit, tenorsaxofoon, Fender piano, piano en conga’s), die elkaar aanvullen en dus nooit gelijktijdig spelen. Toch zit er een addertje onder het gras, want Hoketus geeft in harmonisch en melodisch opzicht een meer gepeperde variant van het Amerikaanse minimalisme.

Voor het eerst in bijna tien jaar is het visionaire meesterwerk van Louis Andriessen weer in Nederland te horen! De Materie (1984-1988) is een muzikaal spektakel van ongekende proporties; 63 musici op het podium, vier delen gebaseerd op teksten uit vier eeuwen en een monumentale opening van 144 akkoorden, gespeeld door het volledige ensemble. 

Voor liefhebbers van De Stijl en Piet Mondriaan biedt De Materie een unieke luisterervaring. Het derde deel, De Stijl, is een directe ode aan deze kunststroming. Hier laat Andriessen zich inspireren door de abstracte, geometrische principes van Mondriaan en verweeft hij ritmische patronen met een pulserende ‘boogie-woogie’ groove. De strakke, repetitieve structuren van Andriessen’s muziek weerspiegelen de radicale eenvoud en harmonie van De Stijl. 

Music in Similar Motion is een van de eerste minimalistische werken van componist Philip Glass. Hij schreef het in 1969 voor zijn eigen Philip Glass Ensemble. De titel zegt eigenlijk al wat er gebeurt: de muzikale lijnen bewegen allemaal in dezelfde richting, maar niet altijd precies gelijk. Het stuk bestaat uit korte melodische bouwstenen – “cellen” – die steeds opnieuw worden herhaald. Pas wanneer een van de musici een klein teken geeft, gaat het ensemble door naar de volgende cel.

Doordat harmonie, klankkleur, dynamiek en tempo bijna niet veranderen, komt de aandacht van de luisteraar automatisch te liggen op wat wél verschuift: het ritme. Glass liet zich hiervoor inspireren door Indiase muziek. In de westerse muziek ontstaat ritme vaak uit vaste patronen en terugkerende accenten. Glass koos een andere aanpak: hij bouwde zijn muziek op uit kleine ritmische stukjes die hij aan elkaar reeg tot grotere structuren.

Zoals Glass zelf eens zei: “In westerse muziek verdelen we de tijd, alsof je een brood in plakken snijdt. Indiase muziek neemt kleine eenheden – ‘beats’ – en rijgt die aan elkaar om langere tijdswaarden te vormen.”

Speciaal voor Spotlight Festival voeren de Haagse ensembles Klang en HIIIT dit fraaie werk nog eens gezamenlijk uit op het trappenlandschap van Amare. Het concert is gratis te bezoeken voor iedereen!

Onderzoek toont aan dat vogels in de stad luider fluiten dan in de natuur. Die bevinding had evengoed een aantekening kunnen zijn in één van de notitieboekjes van Olivier Messiaen. Uren lag hij languit in het gras naar hun getsjirp te luisteren. Tijdens lange wandelingen in het bos noteerde hij zorgvuldig hun melodieën. Bovendien wilde Messiaen ook de omgeving in klank vatten: bijvoorbeeld hoe het bladerdek het geluid verder draagt, afhankelijk van hoe dicht of open het is. De spectrale componist Tristan Murail zei ooit: “Messiaen houdt ervan om de voorbijgaande tijd ‘in te kleuren’.” In Oiseaux Exotiques mag je dat letterlijk nemen. Naar eigen zeggen laat de de componist de felle kleuren uit het verenkleed van exotische vogels uit alle hoeken van de wereld als wervelende regenbogen terugkomen in de muziek.

In Talisker, dat in het centraal station van Antwerpen gecreëerd werd ter gelegenheid van Antwerpen 93, is het de resonerende architectuur van de spoorwegkathedraal die de inspiratie van de componist aanvuurde. Het liefst van al had Luc Brewaeys een metalen vuilbak uit de nok van het dak tegen de grond laten kletteren, om zich vervolgens te verwonderen over de aanhoudende echo’s. In plaats daarvan spelen vijf solisten, een slagwerkensemble en een ruim klarinettenkoor een fascinerend spel met de galm in de concertlocatie (inclusief kletterende cymbalen). Daarbij ontvouwt zich zo’n rijke klankwereld dat je als luisteraar soms niet helemaal zeker bent van wat je hoort. De klarinetten pikken de klank van de metalen instrumenten uit het slagwerkensemble op, en omgekeerd, waarmee de echo breder en langer wordt. Bovendien verzon Brewaeys ook ‘klankfenomenen’. Als spectralist kleurt hij zijn klanken met zogenaamde multiphonics, waarbij hij de boventonen van een klank duidelijk mee laat zinderen. Atypische instrumenten zoals een fluitslang zijn geen uitzonderingen, bijzondere speeltechnieken al evenmin. Brewaeys’ muzikale verbeelding lijkt onuitputtelijk. Misschien zit het goddelijke drankje, waarnaar hij verwijst met de titel, er voor iets tussen?

Kwetterende vogels aan een gekleurde hemel, een uitmuntend glas whisky; een en ander leidt naar Schotland. Componiste Genevieve Murphy werd er geboren. Niet op het woeste eiland Skye (waar de rokerige whisky Talisker vandaan komt), maar aan de oostkust van Dundee. Haar gloednieuwe werk The Angel’s Share reist van de low- naar de highlands, onderwijl een hommage brengend aan de ongerepte natuurpracht uit het land van haar grootmoeder. Een hike van 300 mijl in vijf minuten voor koperblazers en slagwerk.

Wat betekent het om mens te zijn, in een wereld waar ook andere vormen van intelligentie bestaan? Audiovisueel kunstenaar en componist Zeno van den Broek stelt deze vraag op een moment dat kunstmatige intelligentie zich razendsnel ontwikkelt. Zijn nieuwste werk Ways of [ ] is urgenter dan ooit.

Van den Broek brengt in Ways of [ ] mensen en machines samen in één muzikale en beeldende ervaring. Hij componeerde het stuk voor twee vooruitstrevende muziekgroepen – HIIIT en Percussions de Strasbourg – én voor vier digitale ‘musici’: zelfspelende percussiemachines die zowel zelfstandig optreden als live reageren op de menselijke slagwerkers. Om deze digitale entiteiten muzikaal te trainen, voedde Van den Broek hun algoritmes met ritmes uit de industriële geschiedenis: denk aan stoommachines, weefgetouwen en andere mechanische systemen. Zo leren de digitale spelers, net als mensen, van hun voorgangers én van hun muzikale omgeving.

Ways of [ ] is een audiovisuele compositie die voelt als het ontstaan van een nieuw soort gedeelde intelligentie. Je ziet en hoort hoe de digitale en menselijke musici elkaar leren begrijpen: eerst wat zoekend, daarna steeds vloeiender. In drie grotendeels geïmproviseerde delen ontdekken de spelers hun eigen stem, en vinden ze uiteindelijk een gezamenlijke muzikale taal.

Cassini: een denkbeeldige reis in de bevroren waterwereld van Saturnus door Kate Moore. Haar compositie is een muzikale tocht van ruimtesonde Cassini langs de ijzige manen en ringen van de gasreus.

De Nederlands-Australische componiste Kate Moore vond inspiratie voor Cassini tijdens haar residentie bij het Europees Keramisch Werkcentrum (EKWC) in Oisterwijk, waar zij gedurende drie maanden een compleet porseleinen instrumentarium vervaardigde. Dit slagwerkinstrumentarium vormt de basis van Cassini, aangevuld met blokfluit.